Vì sao ai đến làng gốm Thanh Hà cũng lấm lem đất sét?
Nếu bạn đã hơn một lần đặt chân đến Hội An, đã len lỏi qua từng con phố cổ, ngắm đèn lồng sáng rực bên sông Hoài và nghĩ rằng mình đã khám phá trọn vẹn nơi đây, thì có lẽ vẫn còn một mảnh ghép đặc biệt bạn chưa chạm tới: làng gốm Thanh Hà. Chỉ cách phố cổ chưa đầy 3km, ngôi làng hơn 500 năm tuổi này là nơi đất, lửa và bàn tay con người cùng nhau viết tiếp câu chuyện di sản của phố cổ Hội An.
Hành trình đi tìm linh hồn đất nung xứ Hội
Làng gốm Thanh Hà có lịch sử hơn 500 năm, khởi nguồn từ những người thợ thủ công từ Thanh Hóa, Nam Định, Hải Dương di cư vào Nam vào khoảng thế kỷ XV – XVI. Nhận thấy vùng đất ven sông Thu có thổ nhưỡng phù hợp, họ định cư lại và bắt đầu gây dựng nghề gốm. Đến thế kỷ XVII, cùng với sự hưng thịnh của thương cảng Hội An, gốm Thanh Hà trở thành mặt hàng được trao đổi rộng khắp miền Trung, từng có thời được dùng để tiến vua.
Điểm đặc trưng của gốm Thanh Hà là không phủ men, chủ yếu là gốm mộc đất nung, nhẹ tay, tinh xảo và có màu đỏ nâu đặc trưng. Nếu sản phẩm gốm của Thổ Hà (Bắc Giang) từ đất sét xanh, Bát Tràng (Hà Nội) từ sét trắng, Phù Lãng (Bắc Ninh) từ sét vàng nâu thì gốm Thanh Hà được lấy từ đất sét nâu dọc sông Thu Bồn – loại đất có độ dẻo và kết dính cao, rất thích hợp cho kỹ thuật tạo hình bằng tay và bàn xoay truyền thống.
Gốm Thanh Hà và sự hồi sinh cùng phố cổ Hội An
Sau một thời gian dài trầm lắng do sự suy thoái của thương cảng Hội An, làng gốm Thanh Hà từng đứng trước nguy cơ mai một. Nhưng kể từ khi Hội An được công nhận là Di sản thế giới năm 1999, ngọn lửa nghề lại được nhen nhóm. Đến năm 2019, Thanh Hà được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, mở ra một chặng đường mới với nhiều tín hiệu tích cực. Sự ra đời của Công viên đất nung, các chương trình du lịch trải nghiệm, cũng như sự quay lại của những nghệ nhân tâm huyết đã mang sức sống mới cho làng nghề.
Ngày nay, khoảng 20 hộ dân vẫn duy trì nghề gốm, trong đó có 4 hộ quy mô sản xuất lớn. Ngoài phục vụ khách du lịch, gốm Thanh Hà còn được đưa vào các công trình nghệ thuật, kiến trúc hiện đại tại TP Hồ Chí Minh, Bình Dương và nhiều nơi khác. Nghề gốm Thanh Hà không chỉ tồn tại mà còn trở thành biểu tượng của sự sáng tạo bền vững.
Nghệ thuật làm gốm từ những bàn tay lặng lẽ
Để tạo nên một sản phẩm hoàn chỉnh, nghệ nhân làng gốm Thanh Hà phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ. Đất lấy về phải được trộn, xéo, nề, ủ cho đến khi thật nhuyễn mịn, giống như bột bánh. Và khối đất ấy thường phải qua nhiều lượt xéo và nề để đạt độ dẻo hoàn hảo trước khi đưa lên bàn xoay.
Khi tạo hình xong, sản phẩm được để se khô, sờ vào không còn dính tay, rồi mới mang ra phơi nắng hoặc hong bên góc bếp. Công đoạn xếp lò nung cũng yêu cầu sự khéo léo để vừa tiết kiệm không gian, vừa đảm bảo không làm hư hỏng sản phẩm. Tùy vào kích cỡ và loại gốm, thời gian nung có thể kéo dài từ 1 – 3 ngày.
Điều làm nên linh hồn cho sản phẩm Thanh Hà là kỹ thuật chuốt gốm. Đây là một thao tác tạo dáng hoàn toàn thủ công dựa vào cảm giác và kinh nghiệm. Không có khuôn mẫu hay công thức cố định, tất cả đều được nghệ nhân điều chỉnh bằng tay, bằng mắt và bằng sự nhạy cảm với đất. Nhờ thế mà sản phẩm gốm nơi đây nhẹ hơn, độc đáo so với nhiều nơi khác.
Địa chỉ, giờ mở cửa, và giá vé
Địa chỉ: Phạm Phán, khối phố 5, phường Hội An Tây, Đà Nẵng, cách trung tâm phố cổ Hội An khoảng 3 km về phía tây.
Giờ mở cửa: 8h30 – 17h30 hằng ngày
Giá vé:
- Người lớn: 35.000 VNĐ/vé
- Trẻ em (dưới 1,2 m): 15.000 VNĐ/vé hoặc miễn phí tùy chính sách
Giá vé bao gồm: tham quan làng nghề, Đình Xuân Mỹ, miếu Nam Diêu (tổ nghề), xem nghệ nhân làm gốm, trải nghiệm nặn gốm tại làng gốm Thanh Hà và nhận một sản phẩm nhỏ mang về.
Một ngày trải nghiệm giữa làng gốm Thanh Hà
Ngắm nhìn đôi tay nghệ nhân thổi hồn vào đất
Bước vào xưởng gốm rộng mở, bạn không chỉ quan sát mà còn trở thành một mắt xích trong dây chuyền sáng tạo. Hãy đứng cạnh nghệ nhân lão luyện khi họ dùng đôi chân trần đạp nhịp bàn xoay gỗ cũ kỹ – âm thanh răng rắc ấy đã vang suốt 5 thế kỷ. Tận mắt xem cách họ “đọc vị” đất sét bằng đôi tay nhuộm màu nâu đỏ: vuốt mạnh khi đất cứng, nhẹ nhàng khi đất mềm, như người nhạc trưởng điều khiển bản giao hưởng hình khối. Đặc biệt, bạn được sờ tận tay những sản phẩm vừa “chào đời” – cảm nhận độ ẩm lạnh, thớ mịn màng trước khi chúng bước vào lò lửa.
Lạc vào thế giới đất nung kỳ thú
Bước vào không gian công viên đất nung rộng 6.000m², bạn sẽ đắm chìm trong câu chuyện kiến trúc được kể bằng ngôn ngữ của đất nung. Phiên bản thu nhỏ chùa Cầu Nhật Bản hiện lên tinh xảo đến từng chi tiết: những viên ngói âm dương uốn cong mềm mại, cột trụ chạm rồng được nặn thủ công tỉ mỉ. Cách đó vài bước, tháp Chăm Pô Klong Garai sừng sững với đường nét chạm trổ phỏng theo nguyên mẫu – mỗi họa tiết hoa văn là kết quả của 40 giờ làm việc miệt mài. Đặc biệt ấn tượng là “cánh đồng sắp đặt”: hàng trăm tác phẩm điêu khắc từ gốm tái chế mang thông điệp bảo vệ môi trường, trong đó nổi bật bức tường “Hơi thở biển” với hình cá voi nuốt rác thải nhựa. Khi hoàng hôn buông xuống, bóng du khách in lên những bức tường đất nung rực rỡ sắc cam tạo nên khung hình sống động – khoảnh khắc lưu giữ hoàn hảo giữa không gian giao thoa quá khứ và hiện tại.
Vò nắn đất sét, nặn ra ký ức
Không có trải nghiệm nào chân thật hơn việc tự mình ngồi vào vị trí người thợ gốm. Dưới sự chỉ dẫn tận tình, bạn học cách dồn lực vào lòng bàn tay để “thuần phục” khối đất sét bướng bỉnh. Chỉ sau 10 phút, bạn sẽ hiểu vì sao nghề này cần sự kiên nhẫn tuyệt đối: một chút lệch tay khiến chiếc bình méo mó, hơi mạnh quá làm vỡ thành phẩm. Khi chiếc chén đầu tiên hoàn thiện dù còn thô ráp, niềm vui lấp lánh trong mắt bạn chính là minh chứng cho sức hút nguyên bản của nghề thủ công.
Gửi hơi thở Hội An vào món quà mang về
Sau khi tham quan và trải nghiệm, bạn có thể ghé thăm các gian hàng trưng bày sản phẩm gốm để mua sắm. Từ những chiếc bình gốm, chén trà, tượng nhỏ đến các vật dụng trang trí mang tính mỹ thuật cao đều là những món quà đậm đà hồn Hội An, vừa ý nghĩa vừa độc đáo để gửi tặng người thân, bạn bè.
Thời điểm lý tưởng để ngắm nghía từng ngóc ngách làng gốm Thanh Hà
Mùa khô từ tháng 2 đến tháng 8 là thời điểm thích hợp nhất với nền nhiệt ổn định 24-28°C, đặc biệt lý tưởng vào tháng 3-4 khi nắng dịu và hoa giấy nở rộ khắp lối làng gốm Thanh Hà.
Nếu muốn trải nghiệm văn hóa đặc sắc, du khách nên đến làng gốm Thanh Hà vào dịp giỗ tổ nghề (10/7 âm lịch) để tham gia lễ rước kiệu uy nghiêm và thi làm gốm tốc độ. Lễ hội Tết Nguyên tiêu (rằm tháng Giêng) lại mang đến không gian lung linh với hàng trăm đèn gốm thả sông. Trong ngày, khung giờ 8:00-10:00 sáng hoặc 15:00-17:00 chiều giúp tránh nắng gắt, đồng thời tận hưởng ánh sáng hoàng hôn tuyệt đẹp phủ lên công viên đất nung. Nên hạn chế tháng 10-12 do mưa bão khiến đường làng trơn trượt.
Ăn gì sau khi tham quan làng gốm Thanh Hà
Hành trình khám phá sẽ chưa trọn vẹn nếu bỏ qua hành trình vị giác đậm chất xứ Quảng. Dưới đây là những trải nghiệm ẩm thực không thể bỏ qua quanh làng gốm Thanh Hà.
Cao lầu
Món đặc sản không thể bỏ lỡ ở Hội An với sợi mì vàng óng, thịt xá xíu đậm đà, rau sống và nước dùng nhẹ vị. Bạn có thể ghé Cao Lầu Thanh tại 26 Thái Phiên để thưởng thức hương vị truyền thống.
Mì Quảng
Mì Quảng tại Hội An hấp dẫn bởi sợi mì bản to, mềm dai, kết hợp cùng tôm, thịt, trứng và nước dùng sánh. Một địa chỉ gợi ý là Mì Quảng Ông Hai, 6A Trương Minh Lượng.
Bánh đập hến xào
Sự kết hợp thú vị giữa bánh tráng giòn rụm và hến xào thơm lừng tạo nên món ăn vừa dân dã vừa bắt vị. Bạn có thể đến quán Bánh Đập Bà Già trên đường Nguyễn Tri Phương để trải nghiệm.
Bánh mì Hội An
Chiếc bánh mì giòn tan với nhân đầy đặn gồm pate, trứng, thịt xíu… khiến ai thử một lần cũng nhớ mãi. Gợi ý ghé Bánh Mì Madam Khánh tại 115 Trần Cao Vân để cảm nhận hương vị được nhiều du khách yêu thích.
Lời kết
Ở làng gốm Thanh Hà, ta bắt gặp những bàn tay cần mẫn, những ánh mắt đầy tự hào và một tình yêu nghề mộc mạc mà sâu sắc. Trải nghiệm nơi đây không chỉ là hành trình khám phá một làng nghề, mà còn là dịp để chạm vào hồn cốt của phố Hội trầm lắng và bền bỉ. Nếu có dịp ghé thăm Hội An, đừng chỉ dừng lại ở những con phố cổ kính. Hãy xuôi về phía tây, lạc vào làng gốm Thanh Hà để nghe đất kể chuyện, để tự tay nắn một hình hài và để mang về một phần ký ức đỏ nâu của xứ Quảng.
——————————–
(*) Hình ảnh được thu thập từ nhiều nguồn khác nhau.
Bài viết liên quan: