Khám phá nét đẹp giao thoa 3 nền văn hóa của Chùa Cầu

Trong lòng phố cổ Hội An, có một công trình kiến trúc chứa đựng cả một thiên sử thi về sự giao thoa văn hóa và niềm tin tâm linh. Chùa Cầu Hội An là cây cầu bắc qua một con lạch nhỏ của sông Hoài, mang đậm dấu ấn của tinh thần giao lưu hòa hợp giữa ba nền văn hóa Việt Nam, Nhật Bản và Trung Quốc. Hãy cùng Góc Đó Đây khám phá địa điểm mang đậm dấu ấn thời gian này, nơi Chùa Cầu Hội An yên bình soi bóng bên bờ sông Hoài thơ mộng.

Những điều nào cần biết khi tham quan Chùa Cầu Hội An?

Địa chỉ: 186 Trần Phú, phường Hội An, Đà Nẵng

Giờ mở cửa tham quan Chùa Cầu Hội An: 

• Sáng: 9h00 – 11h00 
• Chiều: 15h00 – 22h00

Giá vé: Du khách cần mua vé tham quan phố cổ Hội An để vào khu vực này.

• Khách Việt Nam: 80.000 VNĐ
• Khách quốc tế: 120.000 VNĐ

Vé này cho phép bạn tham quan 21 điểm, bao gồm Chùa Cầu. Bạn có thể mua vé tham quan phố cổ Hội An trực tiếp tại những quầy vé như quầy vé sau Chùa Cầu, quầy vé Cầu An Hội, quầy vé đường Hai Bà Trưng,… hoặc trên các trang web như Klook.

Khám Phá Lịch Sử Chùa Cầu Qua 4 Thế Kỷ

Khởi nguồn từ những thương nhân Nhật Bản

Chùa Cầu Hội An có tuổi đời hơn 400 năm, được xây dựng vào thế kỷ 17 bởi những thương nhân Nhật Bản đang sinh sống và kinh doanh tại Hội An. Vào thời điểm này, Hội An đang là một trong những thương cảng quốc tế sầm uất nhất khu vực Đông Nam Á, thu hút các thương gia từ khắp nơi trên thế giới đến buôn bán và định cư.

Theo các tài liệu lịch sử, tư liệu sớm nhất đề cập đến cây cầu có mái che ở Hội An là ghi chép của linh mục Bénigne Vachet, người đã sống ở Đàng Trong từ năm 1673 đến 1683. Điều này có thể xác định được cây cầu đã được xây dựng từ trước thời điểm 1683. Đến năm 1695, thiền sư Trung Hoa Thích Đại Sán khi ghé thăm Hội An đã ghi lại trong “Hải Ngoại kỷ sự” về “cầu Nhật Bản” tại cuối con đường thương mại chính, khẳng định vai trò quan trọng của công trình này trong đời sống thương cảng.

Lai Viễn Kiều ra đời

Một dấu mốc quan trọng trong lịch sử Chùa Cầu là năm 1719, khi chúa Nguyễn Phúc Chu đến thăm phố Hội An. Ấn tượng với vị trí chiến lược của cây cầu, nơi các thuyền buôn tụ họp sầm uất, ngài đã ban tặng tên hiệu “Lai Viễn Kiều” mang ý nghĩa “Cầu đón khách phương xa” và viết tấm biển vàng. Cái tên này được lấy từ câu nổi tiếng trong Luận Ngữ: “Hữu bằng tự viễn phương lai, bất diệc lạc hồ?” (Có bạn từ phương xa đến, há chẳng vui mừng hay sao?), thể hiện tinh thần cởi mở, mong muốn giao lưu với bốn phương của các chúa Nguyễn, đánh dấu một thời kỳ phát triển phồn thịnh của thương cảng quốc tế Hội An.

Quá trình trùng tu và bảo tồn

Qua các thế kỷ, Chùa Cầu đã trải qua nhiều lần trùng tu quan trọng vào các năm 1817, 1865, 1915 và 1986. Đáng chú ý, trong quá trình trùng tu năm 1915, chính Chánh công sứ Pháp Lesterlin đã đứng ra tu bổ, cho thấy tầm quan trọng của công trình được thừa nhận ngay cả bởi chính quyền thực dân.

Sự kiện đáng chú ý nhất trong lịch sử hiện đại của công trình này là ngày 17/2/1990, khi công trình được Nhà nước Việt Nam công nhận là Di tích Lịch sử văn hóa Quốc gia. Đến năm 1999, Ủy ban Di sản Thế giới (UNESCO) cũng đã công nhận quần thể di tích đô thị cổ Hội An, trong đó có Chùa Cầu, là Di sản văn hóa thế giới. Gần đây nhất, sau thời gian trùng tu từ tháng 12/2022, di tích này đã chính thức mở cửa trở lại vào ngày 3/8/2024 với diện mạo hoàn toàn mới.

Truyền thuyết trấn yểm con cù khổng lồ

Theo các ghi chép và truyền thuyết dân gian, Hội An xưa là một cồn đất lớn bên bờ biển Đông, nơi đây hội tụ các dòng sông lớn của xứ Quảng trước khi đổ ra biển. Nhờ sở hữu địa thế phong thủy thuận lợi, địa mạch linh thiêng, vùng đất này nhanh chóng trở thành nơi tụ hội của cư dân tứ phương và thương nhân quốc tế, đặc biệt là người Nhật Bản và Trung Hoa, góp phần hình thành nên một đô thị sầm uất. 

Người Nhật khi đến đây buôn bán đã nhận thấy dưới lòng đất Hội An tồn tại một con Namazu khổng lồ (người Việt gọi là con Cù) – đầu nằm ở Ấn Độ, đuôi ở xứ Phù Tang. Mỗi lần con Cù cựa mình, phố xá Hội An rung chuyển, đất lở nước trôi. Nếu đuôi nó vẫy, Nhật Bản lại hứng chịu động đất. Để bảo vệ sự bình yên cho cả hai vùng đất, người Nhật đã đúc một thanh kiếm bằng vàng yểm thẳng vào huyệt đạo sống lưng của con Cù, ngay tại nơi ngày nay là vị trí của Chùa Cầu. Trên đó, họ xây dựng một cây cầu mái che và mời các vị thần linh về trấn giữ.

Việc dựng cầu không hề dễ dàng bởi con Cù được cho là không cam chịu, liên tục gây ra mưa gió, nước xiết, khiến nền móng vừa xây xong lại bị cuốn trôi. Người Nhật phải dùng đến chì và bạc nấu chảy đổ xuống lòng khe làm móng, sau đó đặt lên những trụ đá lớn để tạo nền móng vững chãi. Nhờ đó, cây cầu mới trụ vững qua hàng thế kỷ, đứng hiên ngang giữa lòng phố Hội cho đến tận ngày nay.

Nét độc đáo trong kiến trúc giao thoa ba nền văn hóa

Chùa Cầu Hội An là một tuyệt tác kiến trúc giao thoa giữa ba nền văn hóa Việt Nam, Nhật Bản và Trung Quốc. Dù đã trải qua nhiều lần trùng tu trong suốt hơn 400 năm lịch sử, công trình vẫn giữ được những nét kiến trúc đặc trưng vốn có, tạo nên một vẻ đẹp không chỉ về mặt thẩm mỹ mà còn về giá trị lịch sử và văn hóa sâu sắc.

Dấu ấn Nhật Bản – Tinh tế và thanh thoát

Chùa Cầu mang đậm phong cách kiến trúc Nhật Bản với cấu trúc hoàn toàn bằng gỗ, dài 18 mét, thể hiện sự mộc mạc nhưng tinh tế. Từ các trụ gỗ đến tỷ lệ hài hòa của công trình, phản ánh tư duy thẩm mỹ đặc trưng của người Nhật. Phần mái che được thiết kế uyển chuyển, giúp bảo vệ cầu khỏi nắng mưa và tạo nên vẻ đẹp cổ kính, hòa hợp với cảnh quan phố cổ Hội An.

Hai cặp tượng linh vật “Linh Cẩu” và “Thần Hầu” được đặt ở hai đầu cầu là chi tiết nổi bật mang nhiều tầng nghĩa. Mỗi cặp gồm một đực, một cái, quay mặt vào nhau như đôi “thanh mai trúc mã”. Hình dáng các linh vật cao lớn, trong tư thế nhổm lên như đang canh giữ bình yên cho phố Hội.

Theo truyền thuyết địa phương, công trình này được xây dựng kéo dài ba năm, khởi công vào năm Thân và hoàn thành năm Tuất. Việc đặt tượng khỉ và chó ở hai đầu cầu được xem là cách ghi nhớ mốc thời gian này, đồng thời gửi gắm niềm tin tâm linh về sự bảo hộ và an lành.

Dấu ấn Trung Quốc – Hào hoa và tinh xảo

Bước vào bên trong Chùa Cầu, du khách sẽ bị cuốn hút bởi các chi tiết trang trí mang phong cách Trung Hoa truyền thống. Những cột gỗ sơn son thếp vàng được chạm khắc công phu với các biểu tượng phong thủy như rồng, lân, quy, phụng, tượng trưng cho sự thịnh vượng và an lành.

Đặc biệt ấn tượng là các câu đối chữ Hán được khắc bằng nét thư pháp tinh xảo trên lan can và cột gỗ. Những câu đối này không chỉ mang ý nghĩa thẩm mỹ mà còn truyền tải những thông điệp sâu sắc về hòa bình và tín ngưỡng. Đây là dấu ấn rõ nét của cộng đồng thương nhân Trung Quốc từng góp phần xây dựng và gìn giữ Hội An như một trung tâm thương mại thịnh vượng, đặc biệt là khi họ tiếp quản việc ngoại thương của người Nhật và tiếp tục giữ gìn, tu bổ địa danh sau lệnh cấm xuất ngoại (Tỏa quốc) của chính quyền Nhật Bản vào khoảng năm 1634-1635.

Dấu ấn Việt Nam – Đậm đà bản sắc dân tộc

Qua các đợt trùng tu và cải tạo, Chùa Cầu đã được bổ sung nhiều yếu tố kiến trúc mang đậm bản sắc Việt Nam. Phần mái ngói cong mềm mại, gợi nhớ đến hình ảnh mái đình làng Việt truyền thống, mang đến sự gần gũi và hài hòa với văn hóa bản địa. Phần mái lợp theo kiểu âm dương cũng là một đặc trưng quen thuộc của các ngôi nhà cổ tại Hội An. Di tích này còn là hình ảnh gắn liền với đời sống của người dân địa phương, nơi sinh hoạt tín ngưỡng về trấn yểm thủy quái, thủy tai từ xưa cho đến nay.

Những giá trị tâm linh khác biệt của chùa Cầu

Thờ Bắc Đế Trấn Võ

Một điều đặc biệt khiến Chùa Cầu Hội An khác biệt với các ngôi chùa truyền thống khác là nơi đây không thờ Phật, mà thờ Bắc Đế Trấn Võ. Đây là một vị thần trong văn hóa Trung Hoa, được coi là thần bảo hộ mang lại hạnh phúc, bình an và thịnh vượng.

Việc thờ vị thần này gắn liền với truyền thuyết về việc trấn yểm con quái vật Namazu dưới lòng đất, thể hiện rõ mong muốn của cộng đồng cư dân và thương nhân xưa về một cuộc sống yên ổn, tránh khỏi tai họa từ thiên nhiên.

Không gian tâm linh đặc biệt

Phần chùa được ngăn cách với phần cầu bởi một lớp vách gỗ cùng với bộ cửa song hạ bản, tạo nên không gian tâm linh riêng biệt. Khu vực thờ tự rộng khoảng 60m², được bố trí theo phong cách truyền thống với các chi tiết chạm khắc tinh xảo.

Không gian này không chỉ là nơi cầu nguyện mà còn là biểu tượng của sự hòa hợp giữa các nền văn hóa, nơi người Việt, người Hoa và những ai có lòng tin đều có thể đến cầu bình an, thịnh vượng.

Biểu tượng văn hóa của Hội An và Việt Nam

Chùa Cầu Hội An mang vai trò kết nối giữa các nền văn hóa, tôn giáo và nghệ thuật của ba quốc gia: Việt Nam, Nhật Bản và Trung Quốc. Vẻ đẹp tinh tế cùng giá trị văn hóa bền vững đã giúp nơi đây trở thành một biểu tượng không thể tách rời của Hội An – một Di sản Văn hóa Thế giới được UNESCO công nhận.

Vị thế đặc biệt của địa danh này còn được thể hiện bằng hình ảnh in trên tờ tiền polymer mệnh giá 20.000 VNĐ – một trong những tờ tiền quen thuộc nhất với người Việt. Việc được chọn làm biểu tượng in trên tiền quốc gia không chỉ cho thấy tầm vóc của di tích này mà còn khẳng định sự gắn bó của nơi đây với ký ức văn hóa dân tộc, vượt qua ranh giới địa phương để chạm đến niềm tự hào chung của cả đất nước.

Nên lưu ý những gì khi đến chùa Cầu Hội An?

Để chuyến tham quan di tích lịch sử này thêm trọn vẹn, bạn nên lưu ý một vài điều nhỏ nhưng hữu ích bên dưới:

• Cần mua vé để vào phố cổ – vé này bao gồm vé vào Chùa Cầu và các điểm khác trong khu di sản.
• Ghé thăm vào khoảng 9h sáng hoặc từ 2h đến 3h chiều để tránh đông người, dễ dàng chụp ảnh và chiêm ngưỡng kiến trúc.
• Buổi tối từ 19h đến 20h30, phố cổ có nhiều hoạt động như trò chơi dân gian và biểu diễn nghệ thuật đường phố.
• Nếu muốn hiểu sâu hơn về công trình, hãy cân nhắc thuê hướng dẫn viên địa phương.
• Đây là một nơi tâm linh, vì vậy khi tham quan và hành hương, bạn nên đi nhẹ, nói khẽ, và giữ im lặng để bày tỏ lòng thành kính và hành xử văn minh.

Chùa Cầu Hội An là một kiệt tác kiến trúc độc đáo, nơi hội tụ tinh hoa văn hóa của ba nền văn minh lớn Đông Á. Đây thực sự là một điểm đến không thể bỏ qua trong hành trình khám phá vùng đất di sản này, nơi mỗi viên gạch, mỗi đường khắc đều kể lại một câu chuyện về thời gian và những giá trị văn hóa bất diệt của con người. Đặc biệt, khi ghé thăm phố cổ Hội An, bạn cũng đừng quên khám phá Hội quán Phúc Kiến, một điểm đến thể hiện rõ nét văn hóa của cộng đồng người Hoa.

___________________

(*) Hình ảnh được thu thập từ nhiều nguồn khác nhau.