Lạc vào Hội quán phúc kiến để chiêm ngưỡng nét đẹp kiến trúc Trung Hoa nơi phố Hội

Giữa lòng đô thị cổ Hội An trầm mặc, nơi mái ngói rêu phong và bức tường vàng nhuốm màu thời gian kể chuyện trăm năm, có một công trình kiến trúc nổi bật tựa viên ngọc quý, thu hút ánh nhìn của du khách. Hội quán Phúc Kiến không chỉ là điểm đến tâm linh linh thiêng mà còn là kiệt tác nghệ thuật, di sản văn hóa sống động mang đậm dấu ấn kiến trúc Trung Hoa cổ. 

Vị trí của Hội quán Phúc Kiến

Hội quán tọa lạc tại số 46 đường Trần Phú – một trong những trục đường trung tâm của phố cổ Hội An. Nhờ vị trí đắc địa, bạn có thể dễ dàng tìm thấy hội quán trong hành trình tham quan, chỉ cần đi bộ dọc theo tuyến phố chính hoặc thuê xe đạp, xích lô.

Thời gian mở cửa: 7:00 – 18:00 hằng ngày

Giá vé tham khảo:

• 80.000 VNĐ/người (khách Việt Nam)
• 150.000 VNĐ/người (khách quốc tế)

Lịch sử hình thành của Hội quán Phúc Kiến

Hội quán Phúc Kiến, hay còn được gọi là Hội quán Phước Kiến, là một trong những minh chứng lịch sử rõ nét nhất cho quá trình giao thoa văn hóa tại Hội An. Công trình được cộng đồng thương nhân người Hoa đến từ tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc góp công xây dựng vào khoảng năm 1690. Đây là nhóm người di cư đến Hội An sớm nhất và cũng là đông đảo nhất, họ đã mang theo tín ngưỡng, văn hóa và cả lối kiến trúc đặc trưng của quê hương để tạo dựng nên công trình này.

Tương truyền rằng, trước đây hội quán Phúc Kiến chỉ là một gian miếu nhỏ bằng gỗ, được dựng lên để thờ phụng pho tượng Thiên Hậu Thánh Mẫu, vị nữ thần bảo hộ cho những người đi biển. Pho tượng này được cho là đã được ngư dân vớt lên từ cửa biển Hội An vào năm 1697. Ban đầu, công trình khá đơn sơ, chủ yếu là nơi để bà con đồng hương Phúc Kiến có chốn thờ tự, gửi gắm niềm tin tâm linh, cầu mong cho những chuyến hải trình được thuận buồm xuôi gió.

Vào năm 1757, hội quán đã được trùng tu, xây dựng lại quy mô và khang trang hơn bằng gạch và mái ngói như diện mạo ngày nay. Từ đó, nơi đây đã trở thành nơi những người đồng hương Phúc Kiến hội họp, bàn bạc công việc làm ăn, giúp đỡ lẫn nhau trong cuộc sống. Nhờ vậy mà tình đồng kết nơi đất khách giữa họ ngày càng được thắt chặt.

Với những giá trị to lớn về lịch sử, văn hóa và nghệ thuật kiến trúc, Hội quán Phúc Kiến đã được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia vào ngày 17 tháng 2 năm 1990. Ngày nay, hội quán không chỉ là niềm tự hào của người dân Hội An mà còn là điểm đến không thể bỏ lỡ, giúp du khách hiểu sâu sắc hơn về một phần linh hồn của phố cổ.

Kiến trúc Hội quán Phúc Kiến có gì đặc sắc?

Nét kiến trúc độc đáo theo lối chữ Tam

Kiến trúc tổng thể của Hội quán Phúc Kiến được xây dựng theo kiểu chữ “Tam” (三) trong Hán tự, một lối kiến trúc đối xứng đặc trưng của các công trình đền miếu Trung Hoa.

Tổng diện tích hội quán khoảng 2000m², chiều sâu lên tới 100m. Không gian bên trong được phân chia thành từng lớp: cổng Tam Quan, sân trước, tiểu cảnh, hai dãy nhà Đông Tây, chính điện và hậu điện, mang đến cảm giác vừa cổ kính vừa thanh tịnh.

Cổng Tam Quan – Cánh Cửa Thời Gian

Ấn tượng đầu tiên níu chân du khách chính là Cổng Tam Quan đồ sộ, tráng lệ. Toàn bộ cổng được trang trí công phu bằng những mảnh sành sứ nhiều màu sắc, ghép lại thành những họa tiết tinh xảo. Mái cổng được lợp ngói âm dương, uốn cong vút ở bốn góc theo kiểu kiến trúc truyền thống, tạo nên một vẻ đẹp mềm mại nhưng vẫn đầy uy lực. Trên đỉnh mái là hình tượng đôi rồng đang trong thế “lưỡng long tranh châu”, một biểu tượng của quyền uy và sự may mắn. Ngay phía trên lối vào có đề ba chữ Hán lớn “Kim Sơn Tự”.

Cổng có ba lối đi, tượng trưng cho Thiên, Địa, Nhân theo quan niệm Dịch học. Theo lệ xưa, lối đi chính giữa (Thiên) chỉ được mở vào những dịp lễ hội trọng đại, còn ngày thường du khách sẽ đi vào bằng hai lối bên (Địa và Nhân) theo nguyên tắc “nam tả, nữ hữu” (nam bên trái, nữ bên phải). Hai bên cổng là tượng của hai vị thần Ông Nhật và Bà Nguyệt, đại diện cho trời và đất, âm và dương, tạo nên sự cân bằng cho toàn bộ công trình.

Sân vườn thanh tịnh 

Bước qua Cổng Tam Quan, du khách sẽ đến một khoảng sân rộng rãi, ngập tràn ánh sáng và cây xanh. Không gian này như một bước đệm, giúp gột rửa những ồn ào, bụi bặm của thế giới bên ngoài trước khi bước vào không gian thờ tự linh thiêng. Chính giữa sân là một hòn non bộ lớn với đài phun nước được chạm trổ hình rồng tinh xảo, tái hiện điển tích “cá chép vượt vũ môn hóa rồng”, mang ý nghĩa về sự kiên trì, nỗ lực vươn tới thành công. Xung quanh là những chậu cây cảnh được cắt tỉa công phu, tạo nên một khung cảnh thanh bình, thư thái. Hai bên sân là hai dãy nhà Đông và Tây, xưa kia được dùng làm nơi chuẩn bị lễ vật và hội họp.

Chính điện uy nghiêm 

Đi qua khoảng sân thanh tịnh, du khách sẽ tiến vào khu vực trung tâm và quan trọng nhất của hội quán Phúc Kiến là chính điện. Không gian nơi đây vô cùng trang nghiêm, lộng lẫy với sắc đỏ và vàng son làm chủ đạo. Gian giữa thờ vị thần chủ của hội quán là Thiên Hậu Thánh Mẫu. Tượng Bà được đặt trong một khám thờ lớn, chạm trổ cầu kỳ. 

Hầu cận hai bên Bà là hai vị thần Thiên Lý Nhãn và Thuận Phong Nhĩ. Đây là hai vị tướng có khả năng nhìn xa ngàn dặm và nghe thấu mọi âm thanh trong thiên hạ, luôn đi theo Thiên Hậu để kịp thời cứu giúp chúng sinh gặp nạn. Ngoài ra, trong chính điện còn có các ban thờ Quan Thế Âm Bồ Tát và Thần Tài, thể hiện những mong ước đa dạng của con người về sự bình an và tài lộc.

Một điểm nhấn đặc biệt phía bên phải chính điện là mô hình một chiếc thuyền buôn cổ. Đây là mô hình của một chiếc thuyền đã từng gặp nạn trên biển, được phục dựng lại để ghi nhớ công ơn của các vị thần đã cứu giúp. Chiếc thuyền có niên đại từ năm 1875, với đầy đủ các chi tiết đặc trưng như hai con mắt được vẽ to và rõ ở đầu thuyền, với niềm tin rằng đôi mắt ấy sẽ giúp con thuyền “nhìn thấy” và tránh được mọi hiểm nguy trên đại dương.

Hậu điện linh thiêng 

Đi sâu vào phía sau chính điện là khu vực hậu điện hay hậu tẩm. Đây là không gian dành riêng cho việc thờ cúng các vị thần liên quan đến việc sinh nở và con cái, thể hiện rõ nét văn hóa coi trọng gia đình và dòng dõi. Nơi đây thờ 6 vị Lục Tánh Vương Gia, 12 bà mụ và 3 Bà Chúa Sanh Thai. Theo tín ngưỡng dân gian, 12 bà mụ là những người nặn ra hình hài của đứa trẻ, còn 3 Bà Chúa Sanh Thai có vai trò cai quản việc sinh sản. Chính vì vậy, hậu điện là nơi mà các cặp vợ chồng hiếm muộn hay những gia đình đang cầu mong con cái thường tìm đến để thành tâm cầu nguyện, mong được ban phước lành.

Một trong những hình ảnh ấn tượng và đặc trưng nhất tại Hậu điện chính là những vòng hương lớn treo dày đặc trên trần nhà. Những vòng hương xoắn ốc này không chỉ là vật dâng cúng mà còn mang theo bao lời nguyện cầu của du khách về sức khỏe, tài lộc, may mắn cho gia đình. Điểm đặc biệt là chúng có thể cháy âm ỉ suốt 30 ngày. Du khách sẽ ghi những điều ước của mình vào một mảnh giấy nhỏ và treo cùng vòng hương. Người trong hội quán Phúc Kiến sẽ đảm bảo ngọn lửa ước nguyện không bao giờ tắt. Khi hương tàn, tờ giấy ghi ước nguyện sẽ được hóa vàng, gửi gắm trọn vẹn niềm tin đến các vị thần linh.

Những giá trị văn hóa tín ngưỡng đặc sắc

Hội quán Phúc Kiến không chỉ là một công trình kiến trúc đẹp mà còn là một bảo tàng sống động, lưu giữ nhiều hiện vật quý giá và những nét văn hóa tín ngưỡng độc đáo. Bên cạnh các pho tượng được điêu khắc tinh xảo, hội quán còn lưu giữ một bộ sưu tập hiện vật phong phú bao gồm chuông đồng, trống đồng, các lư hương cổ và 14 bức hoành phi được chế tác công phu, ca ngợi công đức của các vị thần và vẻ đẹp của công trình.

Hội quán Phúc Kiến trở nên đông đúc và sống động nhất vào các dịp lễ Tết, ngày rằm và mồng một hàng tháng. Hàng năm, tại đây diễn ra nhiều lễ hội lớn, thu hút đông đảo người dân địa phương và du khách thập phương tham gia. Tiêu biểu nhất là lễ Nguyên Tiêu (ngày 15 tháng Giêng Âm lịch), lễ vía Bà Mụ (mùng 1 tháng 2 Âm lịch), lễ vía Lục Tánh Vương Gia (16 tháng 2 Âm lịch), và đặc biệt là lễ vía Thiên Hậu Thánh Mẫu (23 tháng 3 Âm lịch). Vào những ngày này, không khí hội quán tưng bừng với các nghi lễ trang trọng, các hoạt động văn hóa dân gian và những mâm cỗ cúng thịnh soạn, tạo nên một bức tranh văn hóa đầy màu sắc.

Cẩm nang tham quan Hội quán Phúc Kiến cho du khách

Để có một chuyến tham quan trọn vẹn tại di sản văn hóa đặc biệt này, du khách có thể tham khảo một số thông tin và lưu ý hữu ích dưới đây.

• Tránh mặc đồ quá ngắn hoặc hở hang, nên lựa chọn những bộ trang phục lịch sự, kín đáo để thể hiện sự tôn trọng các vị thần linh.
• Hãy giữ thái độ trang nghiêm, đi nhẹ nói khẽ.
• Tuyệt đối không mang đồ ăn, thức uống vào bên trong khu vực điện thờ.
• Nếu bạn muốn dâng hương cầu nguyện, trong hội quán có bán sẵn các loại hương vòng và lễ vật. 
• Vào những ngày lễ hội, lượng khách tham quan sẽ rất đông. Bạn nên chú ý bảo quản tài sản cá nhân cẩn thận để tránh các trường hợp đáng tiếc như mất cắp, móc túi.

Hội quán Phúc Kiến không chỉ là công trình kiến trúc để chiêm ngưỡng, mà còn là nơi lịch sử và tâm linh giao thoa, lưu giữ ký ức của một cộng đồng đã góp phần làm nên một Hội An đa văn hóa. Trong hành trình khám phá phố cổ Hội An, đừng quên dừng chân tại đây để cảm nhận sự tinh xảo của nghệ thuật, sự sâu lắng của văn hóa tín ngưỡng và một khoảng lặng yên bình. Nếu yêu thích những không gian mang đậm dấu ấn người Hoa, phố người Hoa ở Sài Gòn cũng là một điểm đến đầy hấp dẫn đang chờ bạn ghé thăm. Và Góc đó đây sẽ đồng hành cùng bạn trên mọi hành trình khám phá.

___________________

(*) Hình ảnh được thu thập từ nhiều nguồn khác nhau.