Wabi-sabi trong cà phê: Nghệ thuật trân trọng sự nguyên bản
Wabi-sabi là triết lý Nhật Bản tôn vinh vẻ đẹp của sự không hoàn hảo và vô thường. Trong Specialty Coffee, tinh thần ấy hiện diện qua từng vùng đất, hạt cà phê và cách con người cảm nhận hương vị tự nhiên. Từ tách cà phê đến đời sống, Wabi-sabi gợi mở một nhịp sống chậm rãi, tinh tế và biết trân trọng những gì đang có.
1. Wabi-sabi là gì?
Wabi-sabi là triết lý thẩm mỹ và quan niệm sống của người Nhật từ thế kỷ XV, đề cao vẻ đẹp của sự không hoàn hảo và tính vô thường. Triết lý này hướng con người đến việc trân trọng những điều giản dị, khiếm khuyết và luôn thay đổi, thay vì mãi miết đuổi theo sự hoàn mỹ hay vĩnh cửu của những điều bên ngoài.
Wabi-Sabi bắt nguồn từ hai chữ Kanji là Wabi và Sabi. Wabi lúc đầu có nghĩa là sự cô đơn. Là kiểu cô đơn khi một người có trải nghiệm sống xa cách với người khác, ví dụ như một tu sĩ sống giữa núi rừng hoàn toàn tách biệt với thế giới bên ngoài. Sau đó vào thế kỷ XV, Wabi được các thiền sư diễn giải rằng đây là trạng thái an yên đến từ lối sống tối giản, gần gũi với thiên nhiên và thoát khỏi những nhu cầu vật chất không cần thiết.
Còn Sabi dùng để chỉ vẻ đẹp được hình thành theo thời gian, hiện diện trong sự cũ đi hay những dấu vết năm tháng để lại trên sự vật. Theo thời gian, Sabi trở thành biểu tượng cho vẻ đẹp của sự trưởng thành. Những vết xước, sự phai màu hay nét cũ kỹ không làm giảm giá trị của một món đồ mà kể lại câu chuyện về hành trình tồn tại ý nghĩa của nó.
Chiếc chén trà Kintsugi là hiện thân của triết lý Wabi-sabi. Những vết nứt được hàn gắn bằng vàng không bị che giấu mà được tôn vinh như một phần của câu chuyện. Với Wabi-Sabi, vẻ đẹp không nằm ở sự hoàn mỹ, mà ở những dấu ấn của thời gian, sự kiên cường và hành trình tồn tại của vạn vật. Nguồn Kintsugi Labo
Dưới góc nhìn của Wabi-sabi, một món đồ thủ công có sự bất đối xứng, một chiếc bàn gỗ mang vết xước sau nhiều năm sử dụng đều sở hữu giá trị thẩm mỹ riêng. Những dấu vết ấy là minh chứng cho hành trình tồn tại và ý nghĩa sử dụng của vật thể.
Triết lý này cũng ảnh hưởng sâu rộng đến nghệ thuật, văn học, kiến trúc hay nhiều lĩnh vực khác của Nhật Bản. Một ngôi nhà được trang trí theo phong cách Wabi-sabi sẽ có những gam màu sắc nhẹ nhàng, nội thất, vật dụng gia đình cũng được lựa chọn một cách tối giản Vì vậy đây cũng là lý do nhiều người xem Wabi-sabi như một biểu hiện của Quiet Luxury. Ngày nay, Wabi-sabi vượt ra khỏi phạm vi thẩm mỹ để trở thành một cách tiếp cận tự nhiên hơn trong cuộc sống, hướng con người đến việc trân trọng vẻ đẹp của những điều giản dị, không hoàn hảo và vô thường.
2. Wabi-sabi trong cách chúng ta cảm nhận cà phê
2.1 Wabi-sabi trong cà phê là gì?
Nếu Wabi-sabi là nghệ thuật tìm thấy vẻ đẹp trong những điều không hoàn hảo, thì một tách cà phê mang đậm tinh thần Wabi-sabi là lời mời gọi người thưởng thức, đón nhận những hương vị nguyên bản của hạt cà.
Chính vì tôn trọng sự khác biệt thay vì triệt tiêu nó, Specialty Coffee trở thành môi trường tự nhiên để tinh thần Wabi-sabi hiện diện rõ nét hơn so với cà phê thương mại – nơi tính đồng nhất thường được ưu tiên hơn bản sắc nguyên bản. Trong thế giới Specialty Coffee, mỗi vùng đất, giống cây hay phương pháp chế biến đều mang theo một câu chuyện riêng. Điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu và nỗ lực của người nông dân cùng nhau tạo nên những sắc thái hương vị không thể sao chép. Những khác biệt ấy không cần bị che giấu hay “chuẩn hóa” để trở nên giống nhau. Thay vào đó với triết lý này người thợ rang không áp đặt bất cứ khuôn mẫu hương vị nào lên hạt cà. Họ chỉ đóng vai trò là người dẫn dắt, thấu hiểu và tìm ra những mức rang phù hợp để những phẩm chất tinh tế, hương vị phức hợp trong cà phê tự lên tiếng.
Extreme Light Roasting giúp hạt cà phê kể câu chuyện của chính mình, với những sắc thái hương vị được giữ lại một cách chân thực nhất. Nguồn XLIII Coffee
Tinh thần Wabi-Sabi cũng hiện diện rõ nét trong cách chúng ta đón nhận những điều chưa quen thuộc ở ly Specialty Coffee. Một ly Specialty Coffee sở hữu độ acid nổi bật, nốt hương bất ngờ xuất hiện ở cuối hay hương vị dần chuyển biến liên tục theo từng mức nhiệt. Chính sự khác biệt đó đã khiến nhiều người lần đầu tiếp xúc cảm thấy bất ngờ, hay thậm chí là bối rối khi vốn đã quen với những khuôn mẫu hương vị cố định là đắng và đậm và thật nhiều cafein của cà phê thương mại.
Thế nhưng, vẻ đẹp đôi khi nằm ở những điều ta chưa quen thuộc. Những sắc thái cảm quan ấy là một hành trình khám phá, nơi mỗi ngụm cà phê mang đến cơ hội cảm nhận những điều mới mẻ hay thấu hiểu ở vùng đất xa xôi tít bên kia bán cầu. Thay vì tìm kiếm một hương vị theo kỳ vọng cá nhân, người thưởng thức học cách chậm lại, lắng nghe câu chuyện mà hạt cà phê đang kể.
Nhiều người xem việc thưởng thức Specialty Coffee cũng là một cách để thực hành Sensory Mindfulness – khi sự chú ý được đặt vào hương thơm, vị giác, kết cấu và những biến chuyển tinh tế diễn ra trong từng khoảnh khắc. Wabi-sabi trong cà phê đặc biệt đồng điệu với những người yêu thích sự nguyên bản và sẵn sàng mở lòng trước những trải nghiệm mới. Họ trân trọng những khác biệt được tạo nên bởi vùng đất, mùa vụ, giống cây và bàn tay của con người. Với họ, mỗi tách cà phê là một câu chuyện riêng, và chính những sắc thái không thể tái hiện hoàn toàn từ mùa vụ này sang mùa vụ khác mới là điều khiến Specialty Coffee trở nên đáng nhớ.
Tinh thần Wabi-sabi hiện diện trong khoảnh khắc người thưởng thức chậm lại, mở lòng trước những hương vị khác biệt và đón nhận vẻ đẹp tự nhiên của hạt cà phê. Nguồn XLIII Coffee
2.2 Nơi trải nghiệm ly cà phê mang rõ nét triết lý Wabi-Sabi
Để cảm nhận trọn vẹn tinh thần Wabi-sabi trong cà phê, hãy đến những quán Specialty Coffee chú trọng vào nguồn gốc hạt, phương pháp rang và không gian trải nghiệm.
Một trong những ví dụ tiêu biểu là Fuglen Tokyo tại Nhật Bản – cái nôi của triết lý Wabi-Sabi. Thương hiệu này có nguồn gốc từ Oslo, Na Uy từ năm 1963 và đặt chân đến Tokyo năm 2012. Tại đây, Fuglen quyết định không thuê các mặt bằng ở trung tâm sầm uất, mà họ lùi vào khu phố Tomigaya yên tĩnh thuê lại một căn nhà dân dụng bằng gỗ hai tầng được xây dựng từ những năm 1970. Quyết định này giúp lưu giữ những dấu vết của thời gian, từ thớ gỗ đã nhuốm màu năm tháng đến cấu trúc nguyên bản của một ngôi nhà Nhật Bản xưa, qua đó tạo nên không gian mộc mạc, tĩnh tại và đậm tinh thần Wabi-sabi.
Giữa nhịp sống hiện đại của Tokyo, Fuglen tìm thấy vẻ đẹp trong những thớ gỗ cũ, ánh sáng dịu và sự tĩnh lặng của thời gian – nơi những giá trị gắn liền với tinh thần Wabi-Sabi. Nguồn Fuglen Coffee Roasters Tokyo
Tinh thần ấy tiếp tục được thể hiện trong cách thương hiệu tiếp cận cà phê. Fuglen theo đuổi triết lý Nordic Light Roast (phương pháp rang sáng đặc trưng của các nước Bắc Âu), giúp làm nổi bật những nốt hương hoa, trái cây cùng độ acid thanh thoát vốn có của cà phê. Trong khâu tìm nguồn cung ứng, Fuglen theo sát mùa vụ và xây dựng mối quan hệ lâu dài với các đối tác sản xuất thông qua mô hình Seasonal Direct Trade. Thay vì hướng đến sự đồng nhất tuyệt đối, họ trân trọng những khác biệt được tạo nên bởi khí hậu, thổ nhưỡng và thời gian, xem đó là một phần làm nên bản sắc riêng biệt.
Mỗi tách cà phê tại Fuglen mang theo những khác biệt được tạo nên bởi mùa vụ, khí hậu và vùng trồng, minh chứng cho vẻ đẹp của sự nguyên bản và không thể lặp lại. Nguồn Fuglen Coffee Roasters Tokyo
Tại Việt Nam, XLIII Coffee là một điểm đến đáng để ghé thử khi ghé thăm Thành Phố Hồ Chí Minh. Thương hiệu không tinh chỉnh hương vị để phù hợp với thị hiếu số đông, họ chọn cách tôn lên những điều chân thực nhất theo triết lý bền vững của thương hiệu. Những hạt cà nơi đây được tuyển chọn từ nhiều vùng trồng danh tiếng trên thế giới, từ cao nguyên Ethiopia, những sườn núi Panama, cánh rừng nguyên sinh Peru. Mỗi vùng đất mang theo điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu và phương pháp canh tác riêng, tạo nên những sắc thái hương vị không thể dễ dàng sao chép.
Thông qua phương pháp Extreme Light Roasting (rang siêu sáng) và phục vụ và phê theo ba kiểu là Shot, Filter và Milk Base. XLIII Coffee Mang đến cho thực khách góc nhìn khác nhau về cùng một loại hạt. Dù được thể hiện dưới bất kỳ hình thức nào, mục tiêu vẫn là giúp người thưởng thức cảm nhận rõ độ ngọt tự nhiên, cấu trúc vị giác cùng những nốt hương tinh tế của cà phê được bộc lộ một cách trọn vẹn.
Cùng một loại hạt cà phê, nhưng qua Shot, Filter và Milk Base lại mở ra những sắc thái hương vị khác nhau. Mỗi phương pháp là một góc nhìn riêng, giúp người thưởng thức khám phá trọn vẹn bản sắc của hạt cà phê. Nguồn XLIII Coffee
Với những người yêu thích sự nguyên bản và không ngừng khám phá, mỗi lần ghé thăm XLIII là một cơ hội để rèn luyện khả năng cảm nhận hương vị, từng bước tiếp cận nghệ thuật xây dựng vị giác tinh tế. Bởi đôi khi, vẻ đẹp của Specialty Coffee không nằm ở việc tìm kiếm một hương vị hoàn hảo, mà nằm ở khả năng cảm nhận và trân trọng những khác biệt mà mỗi hạt cà phê mang theo.
3. Wabi-sabi và cách nhìn nhận về cuộc sống
Wabi-sabi hiện diện trong cách chúng ta nhìn nhận thế giới và đối diện với những đổi thay của cuộc sống. Triết lý này nhắc nhở rằng vẻ đẹp đôi khi nằm trong chính những điều chưa hoàn hảo, những dấu ấn của thời gian và những trải nghiệm không thể lặp lại.
Khi học cách trân trọng sự nguyên bản trong một tách cà phê, cũng là lúc chúng ta cũng học cách sống lại, bao dung hơn với chính mình và những gì đang diễn ra ở hiện tại. Đây cũng là điểm thú vị giao thoa giữa Wabi-sabi và Ethical Hedonism, khi cả hai triết lý đều đề cao giá trị của trải nghiệm chân thực thay vì theo đuổi những tiêu chuẩn hoàn mỹ bên ngoài đặt ra.
4. Câu hỏi thường gặp
1. Wabi-sabi trong cà phê là gì?
Wabi-sabi trong cà phê là cách nhìn nhận hương vị theo hướng trân trọng sự tự nhiên và khác biệt của hạt cà phê. Mỗi ly cà phê không được xem là một công thức cố định, là sự thể hiện riêng của vùng đất, mùa vụ và cách chế biến, với những sắc thái không hoàn hảo nhưng chân thực.
2. Vì sao Specialty Coffee được xem là phù hợp với tinh thần wabi-sabi?
Vì Specialty Coffee tôn trọng sự khác biệt của từng hạt cà phê, thay vì đồng nhất hóa hương vị như cà phê thương mại.
3. Trải nghiệm Wabi-sabi trong cà phê khác gì so với cà phê thông thường?
Thay vì tìm kiếm vị quen thuộc, người uống học cách chấp nhận những sắc thái mới, đôi khi thay đổi theo nhiệt độ, cách pha và từng mùa vụ.
4. Wabi-sabi có phải chỉ là một phong cách thưởng thức cà phê?
Không. Đây là một triết lý thẩm mỹ rộng hơn, có thể áp dụng vào cách cảm nhận cuộc sống và những điều không hoàn hảo xung quanh.
——————————–
Để đọc thêm những góc nhìn gần gũi hơn về cà phê, ẩm thực, địa điểm và các trải nghiệm đời sống thường ngày, bạn có thể ghé chuyên mục Tổng hợp tại Góc đó đây!
(*) Hình ảnh được thu thập từ nhiều nguồn khác nhau.
Bài viết liên quan: